Trong thai kỳ, có vài mốc siêu âm được khuyến cáo. Chúng không phải là lặp lại cùng một việc — mỗi mốc nhìn những thứ khác nhau vì thai ở giai đoạn phát triển khác nhau.
Mốc sớm trong ba tháng đầu
Mục đích
- Xác nhận thai trong tử cung.
- Xác định số lượng thai.
- Xác định tuổi thai — chính xác nhất ở giai đoạn này.
- Ghi nhận hoạt động tim thai.
Việc xác định tuổi thai ở giai đoạn sớm quan trọng hơn nhiều người nghĩ: nó là mốc để tính mọi thứ sau đó, bao gồm cả việc diễn giải các xét nghiệm sàng lọc.
Đo độ mờ da gáy
Ở một khoảng tuổi thai nhất định trong ba tháng đầu, có thể đo một chỉ số ở vùng gáy thai.
Chỉ số này kết hợp với các xét nghiệm máu để tính mức nguy cơ cho một số bất thường nhiễm sắc thể.
Đây là một phần của sàng lọc, không phải chẩn đoán. Một số đo lớn hơn bình thường có nghĩa là cần xem xét thêm, không có nghĩa là có vấn đề.
Siêu âm hình thái
Đây là mốc quan trọng nhất về mặt phát hiện bất thường cấu trúc.
Vì sao ở mốc này
Các cơ quan đã hình thành đủ để quan sát, nhưng thai chưa quá lớn nên vẫn nhìn được rõ và đầy đủ.
Kiểm tra những gì
Bác sĩ đi qua một danh sách có hệ thống:
- Đầu và não — hình dạng hộp sọ, các cấu trúc bên trong.
- Mặt — môi, hàm trên.
- Cột sống — toàn bộ chiều dài.
- Tim — các buồng, các van, các mạch máu lớn.
- Lồng ngực và phổi.
- Bụng — dạ dày, thận, bàng quang, thành bụng.
- Chi — tay chân, các đoạn xương.
- Bánh nhau, dây rốn, lượng nước ối.
- Các số đo để đánh giá sự phát triển.
Vì sao có khi phải hẹn lại
Tư thế thai có thể che khuất một cấu trúc nào đó. Bác sĩ có thể yêu cầu mẹ đi lại một lúc rồi siêu âm lại, hoặc hẹn một buổi khác.
Đây là việc bình thường và không tự nó có nghĩa là có vấn đề — nó chỉ có nghĩa là chưa quan sát được đầy đủ.
Các mốc sau
Ở giai đoạn sau, siêu âm tập trung vào:
- Sự phát triển của thai theo thời gian.
- Lượng nước ối.
- Vị trí bánh nhau.
- Ngôi thai.
- Một số bất thường chỉ biểu hiện muộn.
Mục cuối là lý do các mốc sau vẫn có giá trị: một số tình trạng không thể phát hiện ở giai đoạn sớm.
Giới hạn của siêu âm
Đây là phần cần hiểu rõ để có kỳ vọng đúng.
Không phát hiện được mọi thứ
- Các tình trạng không thể hiện trên hình ảnh — nhiều bệnh về gen, bệnh chuyển hoá.
- Các bất thường xuất hiện muộn trong thai kỳ hoặc sau sinh.
- Các bất thường rất nhỏ.
- Các vấn đề về chức năng chứ không phải cấu trúc.
Các yếu tố ảnh hưởng tới chất lượng hình ảnh
- Tư thế thai.
- Lượng nước ối.
- Thể trạng của mẹ.
- Tuổi thai tại thời điểm siêu âm.
- Thai đôi hoặc đa thai.
Bác sĩ thường ghi chú trong kết quả nếu có hạn chế về quan sát.
Khi siêu âm phát hiện điều gì đó
Có nhiều mức, và không phải mức nào cũng nghiêm trọng:
- Biến thể bình thường — các đặc điểm nằm trong phạm vi bình thường nhưng đáng ghi nhận.
- Dấu hiệu mềm — các đặc điểm có thể gặp ở thai bình thường nhưng hay gặp hơn ở một số tình trạng; cần được đọc trong bối cảnh các kết quả khác.
- Bất thường cấu trúc rõ — cần đánh giá chuyên sâu.
Với nhóm thứ hai, điều quan trọng là không đọc một dấu hiệu đơn lẻ tách khỏi bối cảnh — và đây là việc cần bác sĩ chuyên khoa giải thích.
Khi được chuyển tới siêu âm chuyên sâu
Nếu có điều gì cần xem kỹ hơn, bác sĩ có thể chuyển tới một cơ sở có chuyên môn sâu về siêu âm thai.
Điều này không tự nó có nghĩa là tình hình nghiêm trọng — nó có nghĩa là cần một đánh giá chi tiết hơn với thiết bị và kinh nghiệm phù hợp.
Câu hỏi nên đặt sau mỗi lần siêu âm
- "Lần này bác sĩ kiểm tra được đầy đủ chưa ạ?"
- "Có gì cần theo dõi thêm không?"
- "Lần siêu âm tiếp theo là khi nào và để xem gì?"
Câu đầu hữu ích: nếu có hạn chế về quan sát, bạn cần biết để không hiểu nhầm rằng mọi thứ đã được kiểm tra hết.
Về việc siêu âm không cần thiết
Siêu âm chẩn đoán thực hiện theo chỉ định y tế được coi là an toàn.
Nhưng các dịch vụ siêu âm chỉ để xem hình ảnh em bé, không có chỉ định y tế và không do người có chuyên môn thực hiện, không mang lại lợi ích y tế — và chúng cũng không thay thế được siêu âm khám thai đúng quy trình.
Nếu muốn có hình ảnh kỷ niệm, có thể hỏi bác sĩ trong buổi siêu âm khám thai bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Siêu âm hình thái làm để làm gì?
Đây là mốc siêu âm chi tiết nhằm kiểm tra cấu trúc các cơ quan của thai một cách có hệ thống, từ não, tim, cột sống tới các chi và cơ quan trong ổ bụng. Nó là công cụ chính để phát hiện các bất thường về cấu trúc.
Siêu âm có phát hiện được mọi dị tật không?
Không. Có những bất thường không thể hiện trên hình ảnh, những bất thường chỉ xuất hiện muộn trong thai kỳ hoặc sau sinh, và những tình trạng về gen hay chuyển hoá mà siêu âm không nhìn thấy được.
Vì sao có khi bác sĩ hẹn siêu âm lại?
Thường vì tư thế thai chưa cho phép quan sát rõ một cấu trúc nào đó, hoặc vì một chi tiết cần được xem lại ở tuổi thai lớn hơn. Đây là việc bình thường và không tự nó có nghĩa là có vấn đề.
Siêu âm nhiều lần có ảnh hưởng tới thai không?
Siêu âm chẩn đoán được thực hiện theo chỉ định y tế được coi là an toàn. Nhưng việc siêu âm không cần thiết, đặc biệt chỉ để xem hình ảnh, không mang lại lợi ích y tế nên không được khuyến khích.