Sàng lọc thính lực sơ sinh: vì sao không chờ được

Một em bé khiếm thính bẩm sinh trông hoàn toàn bình thường. Bé vẫn khóc, vẫn bú, vẫn ngủ như mọi đứa trẻ khác.

Và nếu không sàng lọc, vấn đề thường chỉ được phát hiện khi bé đã hơn một tuổi mà chưa nói.

Vì sao thời gian quan trọng

Những năm đầu đời là giai đoạn then chốt cho sự phát triển ngôn ngữ.

Trong giai đoạn này, não đang hình thành các kết nối để xử lý âm thanh và ngôn ngữ. Quá trình đó cần được nuôi bằng chính việc tiếp nhận âm thanh.

Nếu âm thanh không tới được, các kết nối này không phát triển đầy đủ — và việc bù lại sau đó khó hơn nhiều.

Đây là lý do can thiệp sớm tạo khác biệt rất lớn về khả năng ngôn ngữ, khả năng học tập và khả năng giao tiếp sau này.

Quy trình sàng lọc

Đặc điểm

• Không đau — không có mũi kim nào.
• Không xâm lấn.
• Nhanh — thường chỉ vài phút.
• Thực hiện khi bé đang ngủ hoặc yên tĩnh.

Nguyên lý chung

Thiết bị phát ra âm thanh nhẹ và ghi nhận phản ứng — hoặc là phản ứng của chính cấu trúc trong tai, hoặc là tín hiệu điện từ hệ thần kinh thính giác.

Có vài phương pháp khác nhau, và cơ sở sẽ chọn phương pháp phù hợp.

Chuẩn bị

Bé ngủ hoặc yên tĩnh cho kết quả tốt nhất. Nhân viên y tế thường thực hiện sau khi bé vừa bú xong.

Đọc kết quả

Qua sàng lọc

Có nghĩa là ở thời điểm đo, không phát hiện dấu hiệu gợi ý vấn đề về thính lực.

Cần kiểm tra lại

Đây không có nghĩa là bé bị điếc.

Các lý do thường gặp:

• Dịch còn trong tai giữa sau sinh — rất thường gặp trong những ngày đầu và tự hết.
• Ráy tai hoặc chất gây trong ống tai.
• Bé cử động hoặc quấy trong lúc đo.
• Môi trường ồn.
• Thiết bị đặt chưa đúng vị trí.

Phần lớn các bé được hẹn kiểm tra lại cuối cùng có thính lực bình thường.

Nếu được hẹn kiểm tra lại

• Đi đúng lịch hẹn — đây là điều quan trọng nhất.
• Hỏi rõ lần sau sẽ làm gì.
• Đừng hoảng trước khi có kết quả.

Việc bỏ lỡ lịch kiểm tra lại là vấn đề thực tế thường gặp, và nó làm mất đi lợi ích của cả chương trình sàng lọc.

Nếu xác định có vấn đề về thính lực

Điều đầu tiên cần biết: có nhiều mức độ và nhiều loại khác nhau, và có nhiều hướng can thiệp.

Các bước tiếp theo thường bao gồm:

• Đánh giá chuyên sâu tại cơ sở chuyên khoa để xác định mức độ và loại.
• Tìm nguyên nhân nếu có thể.
• Xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp.

Các hướng can thiệp có thể bao gồm thiết bị hỗ trợ nghe, can thiệp ngôn ngữ sớm, và các chương trình hỗ trợ cho gia đình.

Điểm quan trọng: với can thiệp sớm và phù hợp, nhiều trẻ khiếm thính phát triển ngôn ngữ tốt và học tập bình thường.

Theo dõi sau khi qua sàng lọc

Đây là điểm hay bị bỏ qua.

Một số dạng khiếm thính:

• Xuất hiện muộn hơn, không có lúc sinh.
• Tiến triển dần theo thời gian.
• Xảy ra sau một bệnh nhiễm trùng hoặc sau dùng một số thuốc.

Vì vậy việc qua sàng lọc sơ sinh không loại trừ vĩnh viễn — cha mẹ vẫn nên theo dõi.

Các dấu hiệu cha mẹ nên chú ý

Ở trẻ nhỏ

• Không giật mình với tiếng động lớn đột ngột.
• Không yên khi nghe giọng mẹ.
• Không quay đầu về phía nguồn âm thanh khi đã đủ tháng tuổi để làm việc đó.
• Không phản ứng khi được gọi.

Về phát triển ngôn ngữ

• Không bập bẹ hoặc ngừng bập bẹ.
• Chậm nói so với các mốc phát triển.
• Vốn từ ít hơn nhiều so với trẻ cùng tuổi.
• Phát âm không rõ kéo dài.

Ở trẻ lớn hơn

• Thường xuyên hỏi lại.
• Xem tivi ở âm lượng rất lớn.
• Không phản ứng khi gọi từ phía sau.
• Khó theo kịp ở lớp học.
• Chỉ phản ứng khi nhìn thấy mặt người nói.

Nếu thấy các dấu hiệu này, nên đi khám thính lực — kể cả khi bé đã qua sàng lọc sơ sinh.

Các yếu tố nguy cơ cần theo dõi kỹ hơn

Một số trẻ cần được theo dõi thính lực chặt hơn, ví dụ:

• Có tiền sử gia đình khiếm thính bẩm sinh.
• Sinh non hoặc có biến chứng sơ sinh.
• Đã dùng một số thuốc có thể ảnh hưởng thính lực.
• Đã mắc một số bệnh nhiễm trùng.
• Có các bất thường bẩm sinh khác ở vùng đầu mặt.

Với các trường hợp này, bác sĩ sẽ hướng dẫn lịch theo dõi cụ thể.

Một việc cha mẹ làm được hằng ngày

Nói chuyện với con nhiều, từ khi bé còn rất nhỏ.

Điều này vừa có lợi cho phát triển ngôn ngữ, vừa giúp cha mẹ nhận ra sớm nếu bé không phản ứng như mong đợi.

Việc quan sát hằng ngày của cha mẹ thường là kênh phát hiện sớm nhất — và mối lo của cha mẹ về việc con không nghe được là điều luôn đáng được xem xét nghiêm túc.

Câu hỏi thường gặp