Khi thai được chẩn đoán có dị tật, có một quyết định thực tế mà gia đình cần bàn sớm: sinh ở đâu.
Đây là quyết định ảnh hưởng thật tới kết quả với nhiều dị tật.
Vì sao nơi sinh quan trọng
Với một số dị tật, em bé cần được đánh giá và can thiệp ngay trong những giờ đầu sau sinh.
Nếu sinh tại nơi không có đủ điều kiện, phải chuyển viện — và việc chuyển một trẻ sơ sinh trong tình trạng cấp có nguy cơ cao hơn hẳn so với việc sinh sẵn ở nơi có đủ điều kiện.
Ngoài ra, sinh tại nơi có đủ chuyên khoa còn cho phép:
- Ê-kíp chuẩn bị sẵn sàng trước khi em bé chào đời.
- Đánh giá đầy đủ ngay, không phải chờ.
- Gia đình ở gần con thay vì bị tách ra hai nơi.
Điểm cuối đáng nói: khi mẹ nằm ở một bệnh viện còn con ở bệnh viện khác, đó là tình huống rất khó khăn cho cả gia đình.
Không phải dị tật nào cũng cần
Cần nói rõ để tránh lo lắng thừa: nhiều dị tật không cần thay đổi nơi sinh.
Ví dụ những dị tật có thể can thiệp theo kế hoạch sau này, không cần xử trí cấp.
Vì vậy câu hỏi đầu tiên cần đặt với bác sĩ là:
"Với tình trạng của con cháu, cháu có cần sinh ở cơ sở đặc biệt nào không ạ?"
Các câu cần hỏi về cơ sở
- Ở đây có đơn vị hồi sức sơ sinh không, ở mức nào?
- Có phẫu thuật nhi tại chỗ không?
- Mỗi năm ở đây xử trí bao nhiêu ca tương tự?
- Ê-kíp chăm sóc em bé gồm những ai?
- Có bác sĩ chuyên khoa liên quan trực không?
- Nếu cần chuyển thì đi đâu, quy trình ra sao?
- Gia đình được ở bên con thế nào?
- Có hỗ trợ chỗ ở cho gia đình không?
Câu thứ ba là câu quan trọng mà nhiều gia đình ngại hỏi — nhưng với các tình trạng ít gặp, kinh nghiệm của ê-kíp có liên quan tới kết quả.
Câu thứ tám có ý nghĩa thực tế: nếu cơ sở ở xa nhà và thời gian nằm viện kéo dài, đây là vấn đề cần giải quyết trước.
Về cách sinh
Nhiều gia đình lo rằng có dị tật thì bắt buộc phải sinh mổ.
Điều này không đúng với mọi trường hợp.
Với nhiều dị tật, cách sinh không nhất thiết phải thay đổi — quyết định vẫn dựa trên các yếu tố sản khoa như thường.
Với một số dị tật cụ thể, có cân nhắc riêng.
Đây là điều cần bàn với bác sĩ sản khoa và bác sĩ chuyên khoa, không nên suy đoán hoặc tự quyết định trước.
Hội chẩn trước sinh
Nếu tình trạng phức tạp, nên đề nghị một buổi hội chẩn có mặt các bên.
Nội dung nên có:
- Bác sĩ sản khoa — kế hoạch sinh.
- Bác sĩ sơ sinh — kế hoạch ngay sau sinh.
- Bác sĩ chuyên khoa liên quan — kế hoạch can thiệp.
- Gia đình — đặt câu hỏi.
Buổi này giúp mọi người thống nhất kế hoạch và giúp gia đình hiểu được toàn cảnh thay vì nghe từng mảnh từ từng người.
Hiểu trước trình tự sau sinh
Đây là điều nên hỏi kỹ, vì nó giúp giảm sốc rất nhiều.
Nên biết trước:
- Ngay sau sinh em bé sẽ được làm gì?
- Mẹ có được nhìn và chạm vào con không, khi nào?
- Con sẽ được đưa đi đâu?
- Bao lâu thì gia đình được vào thăm?
- Con sẽ có những thiết bị theo dõi gì — để không bị sốc khi nhìn thấy?
- Ai sẽ báo tin cho gia đình và bao lâu một lần?
Câu thứ hai quan trọng về mặt tinh thần với người mẹ. Nhiều nơi cố gắng thu xếp cho mẹ được nhìn con dù chỉ một chút trước khi con được đưa đi — và đây là điều đáng đề nghị.
Chuẩn bị thực tế
- Sắp xếp người chăm sóc các con khác.
- Chuẩn bị chỗ ở nếu cơ sở xa nhà.
- Sắp xếp công việc — thời gian nằm viện có thể kéo dài.
- Tìm hiểu về chi phí và các hỗ trợ có sẵn.
- Chuẩn bị đồ dùng cho nhiều ngày.
- Nếu mẹ muốn cho con sữa mẹ, tìm hiểu trước về việc vắt và trữ sữa.
Về mặt tinh thần
Giai đoạn cuối thai kỳ khi biết con có dị tật là giai đoạn rất đặc biệt và khó.
Những điều thường gặp:
- Vừa mong chờ vừa sợ ngày sinh.
- Khó tận hưởng thai kỳ như người khác.
- Khó trả lời các câu hỏi vui vẻ của người quen.
- Lo lắng về những điều chưa biết.
Vài điều có thể giúp:
- Chuẩn bị một câu trả lời ngắn cho người hỏi thăm.
- Cho phép mình vẫn vui mừng về việc sắp có con — điều này không mâu thuẫn với lo lắng.
- Kết nối với gia đình đã đi qua hoàn cảnh tương tự.
- Hỏi về hỗ trợ tâm lý.
Điểm thứ hai đáng nói rõ: nhiều cha mẹ trong hoàn cảnh này cảm thấy mình không được phép vui, như thể vui là không nghiêm túc với tình trạng của con.
Không phải vậy. Đứa trẻ sắp tới vẫn là con mình, và niềm vui đó là chính đáng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nơi sinh lại quan trọng?
Vì với một số dị tật, em bé cần được đánh giá và can thiệp ngay trong những giờ đầu. Sinh tại nơi có sẵn hồi sức sơ sinh và phẫu thuật nhi tránh được việc phải chuyển viện trong tình trạng cấp.
Cần hỏi gì về cơ sở dự định sinh?
Có đơn vị hồi sức sơ sinh ở mức nào, có phẫu thuật nhi tại chỗ không, mỗi năm xử trí bao nhiêu ca tương tự, ê-kíp gồm những ai, và nếu cần chuyển thì quy trình ra sao.
Sinh thường hay sinh mổ?
Tuỳ dạng dị tật và tình huống sản khoa. Với nhiều dị tật, cách sinh không nhất thiết phải thay đổi. Đây là điều cần bàn cụ thể với bác sĩ sản và bác sĩ chuyên khoa thay vì suy đoán.
Nên chuẩn bị gì trước ngày sinh?
Gặp trước ê-kíp sẽ chăm sóc em bé, hiểu rõ trình tự sẽ diễn ra sau sinh, biết trước gia đình được ở bên con thế nào, và sắp xếp việc nhà cho giai đoạn nằm viện có thể kéo dài.