Các bất thường ở tay chân là nhóm dị tật hình thể dễ nhận ra ngay sau sinh.
Điểm chung quan trọng của nhóm này: can thiệp sớm thường tạo khác biệt lớn.
Bàn chân khoèo
Đây là dị tật chi thường gặp nhất.
Bàn chân ở vị trí xoay vào trong và hướng xuống, không đặt phẳng được xuống đất.
Có thể một bên hoặc hai bên.
Nguyên nhân
Phần lớn trường hợp không xác định được nguyên nhân cụ thể. Một số có yếu tố gia đình.
Một số trường hợp đi kèm các tình trạng khác — đây là lý do bác sĩ thường khám toàn diện.
Điều trị
Cách tiếp cận phổ biến hiện nay là điều trị không phẫu thuật trước, gồm hai giai đoạn:
Giai đoạn nắn chỉnh
- Bàn chân được nắn dần về vị trí đúng.
- Bó bột giữ, thay bột theo đợt.
- Mỗi lần chỉnh thêm một chút.
- Kéo dài vài tuần tới vài tháng.
Giai đoạn giữ
- Mang nẹp theo hướng dẫn.
- Ban đầu gần như cả ngày, sau giảm dần xuống chỉ khi ngủ.
- Kéo dài nhiều năm.
Một số trường hợp cần can thiệp phẫu thuật nhỏ ở một khâu nào đó, hoặc cần phẫu thuật nếu điều trị không phẫu thuật không đủ.
Điểm quan trọng nhất
Giai đoạn mang nẹp là nơi việc điều trị hay thất bại nhất.
Bàn chân có xu hướng trở lại vị trí cũ nếu ngừng giữ quá sớm.
Đây là giai đoạn dài và mệt mỏi:
- Trẻ khó chịu, quấy khóc, nhất là những đêm đầu.
- Cha mẹ thấy thương con, muốn bỏ.
- Mọi thứ trông đã ổn nên dễ nghĩ là xong.
Nhưng bỏ dở là nguyên nhân tái phát thường gặp nhất.
Nếu gặp khó khăn, nên nói với bác sĩ thay vì tự bỏ — thường có cách điều chỉnh giúp dễ chịu hơn.
Về kết quả
Với phần lớn trường hợp được điều trị đầy đủ, trẻ đi lại bình thường, chạy nhảy bình thường, chơi thể thao bình thường.
Đây là điều gia đình cần nghe trong những ngày đầu khi nhìn bàn chân con và lo lắng.
Thừa ngón
Có thêm ngón tay hoặc ngón chân.
Mức độ rất khác nhau — từ một mẩu nhỏ không có xương tới một ngón phát triển đầy đủ.
Cách xử trí tuỳ mức độ và tuỳ ảnh hưởng tới chức năng. Bác sĩ chỉnh hình nhi hoặc phẫu thuật bàn tay sẽ đánh giá.
Một điểm đáng biết: với ngón phát triển đầy đủ, việc quyết định can thiệp thế nào cần cân nhắc cả chức năng lẫn thẩm mỹ, và không phải lúc nào cũng cần vội.
Thiếu ngón hoặc thiếu một phần chi
Mức độ và vị trí rất khác nhau.
Cách tiếp cận
- Đánh giá chức năng hiện có — trẻ làm được gì.
- Hoạt động trị liệu để phát triển tối đa chức năng đó.
- Xem xét dụng cụ hỗ trợ nếu phù hợp.
- Can thiệp phẫu thuật trong một số trường hợp.
Một điều đáng biết: trẻ em rất giỏi thích nghi.
Nhiều trẻ tự tìm ra cách làm mọi việc theo cách của mình, đôi khi trước cả khi người lớn nghĩ ra cách hỗ trợ.
Vai trò của gia đình thường là tạo cơ hội và không làm thay, chứ không phải bảo vệ quá mức.
Dính ngón
Các ngón dính nhau ở mức độ khác nhau.
Việc can thiệp tuỳ mức độ dính và ảnh hưởng tới chức năng — bác sĩ sẽ đánh giá và tư vấn thời điểm phù hợp.
Bất thường về chiều dài chi
Một chi ngắn hơn chi kia.
Việc theo dõi qua thời gian quan trọng ở đây, vì chênh lệch có thể thay đổi khi trẻ lớn lên.
Các cách xử trí gồm dụng cụ hỗ trợ đơn giản cho tới các can thiệp chuyên sâu hơn — tuỳ mức chênh lệch.
Về đánh giá toàn diện
Với mọi dị tật chi, bác sĩ thường khám toàn diện để xem:
- Có bất thường ở nơi khác không.
- Có nằm trong một hội chứng nào không.
- Có cần đánh giá di truyền không.
Điều này không có nghĩa bác sĩ nghi ngờ điều gì xấu — đó là quy trình chuẩn để không bỏ sót.
Các câu nên hỏi
- Cụ thể là tình trạng gì?
- Có ảnh hưởng tới chức năng không, ở mức nào?
- Kế hoạch điều trị gồm những gì, kéo dài bao lâu?
- Gia đình cần làm gì ở nhà?
- Điều gì quan trọng nhất để điều trị thành công?
- Dấu hiệu nào cần báo ngay?
- Kết quả dự kiến thế nào?
- Cần đánh giá gì thêm không?
Câu thứ năm đáng hỏi thẳng — nó giúp gia đình biết đâu là việc không được lơ là, thay vì cố làm hoàn hảo mọi thứ rồi kiệt sức.
Về mặt tâm lý
Với cha mẹ
Giai đoạn bó bột và mang nẹp mệt mỏi thật — cả về thể chất lẫn tinh thần.
Việc thấy con khóc vì khó chịu mà vẫn phải tiếp tục là điều khó.
Nhắc mình rằng: điều này là tạm thời, và nó dẫn tới kết quả lâu dài cho con.
Với trẻ khi lớn
Với các dị tật nhìn thấy được, trẻ có thể gặp câu hỏi từ bạn bè.
Chuẩn bị cho con một câu trả lời ngắn gọn, tự tin giúp ích nhiều hơn là tránh né chủ đề.
Và việc để con thấy gia đình thoải mái nói về điều đó giúp con thoải mái hơn với chính mình.
Câu hỏi thường gặp
Bàn chân khoèo có chữa được không?
Với phần lớn trường hợp, điều trị bắt đầu sớm cho kết quả rất tốt và trẻ đi lại bình thường. Điều trị thường gồm nắn chỉnh và bó bột theo từng đợt, sau đó là giai đoạn mang nẹp giữ kéo dài.
Vì sao giai đoạn mang nẹp lại quan trọng đến vậy?
Vì bàn chân có xu hướng trở lại vị trí cũ nếu ngừng giữ quá sớm. Đây là giai đoạn dài và mệt mỏi cho gia đình, nhưng bỏ dở là nguyên nhân tái phát thường gặp nhất.
Thừa ngón hay thiếu ngón có cần can thiệp không?
Tuỳ mức độ và ảnh hưởng tới chức năng. Một số trường hợp cần can thiệp, một số chỉ theo dõi. Bác sĩ chỉnh hình nhi sẽ đánh giá cả về chức năng lẫn về sự phát triển lâu dài.
Trẻ có cần đánh giá gì thêm không?
Có thể. Một số dị tật ở chi đi kèm bất thường ở nơi khác hoặc nằm trong một hội chứng, nên bác sĩ thường khám toàn diện và có thể đề nghị đánh giá thêm.