Cha mẹ cũng cần được chăm sóc: nói về kiệt sức

Trong mọi tài liệu về chăm sóc trẻ có nhu cầu đặc biệt, có một chủ đề luôn bị đặt ở cuối: cha mẹ.

Bài này đặt nó ở giữa, vì nó xứng đáng ở đó.

Thực tế của công việc này

Chăm sóc một đứa trẻ có nhu cầu đặc biệt nghĩa là:

• Công việc không có ngày nghỉ, không có ca đêm thay người.
• Lo lắng thường trực về sức khoẻ của con.
• Lịch khám dày đặc, thủ tục giấy tờ liên miên.
• Gánh nặng tài chính.
• Hạn chế trong công việc và sinh hoạt.
• Cảm giác cô độc vì người khác không hiểu.
• Và nó kéo dài nhiều năm.

Đây là công việc nặng thật. Việc thừa nhận điều đó không phải là than vãn.

Dấu hiệu kiệt sức

Kiệt sức ở người chăm sóc là tình trạng có thật và có dấu hiệu nhận biết:

Về thể chất

• Mệt mỏi không hết dù đã nghỉ.
• Khó ngủ hoặc ngủ nhiều bất thường.
• Hay ốm vặt.
• Đau đầu, đau người không rõ nguyên nhân.
• Thay đổi ăn uống.

Về cảm xúc

• Dễ cáu, dễ khóc.
• Mất hứng thú với mọi thứ.
• Cảm giác trống rỗng hoặc tê liệt.
• Lo âu thường trực.
• Cảm giác tuyệt vọng.
• Cảm giác tội lỗi vì những cảm xúc trên.

Về hành vi

• Xa cách với người khác.
• Bỏ bê bản thân.
• Khó tập trung.
• Cáu gắt với con hoặc với bạn đời.

Nếu những dấu hiệu này kéo dài, đó là lý do chính đáng để tìm hỗ trợ chuyên môn.

Đây không phải là yếu đuối. Đó là phản ứng bình thường của một người đang gánh một việc rất nặng trong thời gian rất dài.

Vì sao cha mẹ bỏ quên bản thân

Các lý do thường gặp:

• Nhu cầu của con luôn cấp bách hơn.
• Cảm giác tội lỗi khi nghĩ tới bản thân.
• Không có thời gian.
• Không có ai thay thế.
• Cảm giác rằng mình phải gánh được.

Về điểm thứ hai, cần nói rõ:

Người chăm sóc kiệt sức thì chăm sóc kém đi.

Việc giữ sức cho bản thân không phải là ích kỷ — nó là điều kiện để tiếp tục được.

Đây là hành trình dài, và sức bền quan trọng hơn cường độ.

Những việc thực tế

Các lời khuyên chung chung kiểu "hãy chăm sóc bản thân" thường vô dụng vì chúng không thực tế.

Dưới đây là những thứ cụ thể hơn.

Nói cụ thể khi được đề nghị giúp

Người quen thường nói: "Cần gì cứ bảo nhé."

Và câu trả lời thường là: "Dạ không cần gì đâu ạ."

Thay vào đó, hãy có sẵn một danh sách việc cụ thể:

• Đón đứa lớn ở trường thứ Ba.
• Nấu giúp một bữa tối.
• Đi siêu thị giúp.
• Ngồi với con hai tiếng.
• Đưa đi khám giúp.

Một yêu cầu cụ thể dễ được đáp ứng hơn nhiều so với một lời đề nghị chung chung.

Tìm chăm sóc thay thế

Hỏi bác sĩ hoặc nhân viên xã hội về các dịch vụ cho phép cha mẹ nghỉ một khoảng.

Nếu không có, có thể tự tổ chức: nhờ người thân trông vài tiếng mỗi tuần, đổi phiên với một gia đình khác cùng hoàn cảnh.

Chia việc rõ ràng nếu có hai người

Thường một người gánh phần lớn và người kia không nhận ra.

Nên ngồi lại liệt kê toàn bộ công việc — kể cả những việc vô hình như theo dõi lịch khám, nhớ thuốc, lo giấy tờ — rồi chia lại.

Giữ một thứ của riêng mình

Một hoạt động, một mối quan hệ, một khoảng thời gian không liên quan tới việc chăm sóc.

Không cần nhiều. Nhưng cần có.

Đừng bỏ sức khoẻ của chính mình

Khám định kỳ, điều trị bệnh của mình, không hoãn vô thời hạn.

Đây là việc hay bị bỏ nhất và có hậu quả thật.

Quan hệ vợ chồng

Đây là quan hệ chịu áp lực lớn nhất trong hoàn cảnh này.

Những vấn đề thường gặp:

• Hai người đối phó theo cách khác nhau và hiểu lầm nhau.
• Một người gánh nhiều hơn và thấy bất công.
• Không còn thời gian cho nhau.
• Mọi cuộc nói chuyện đều về con.
• Bất đồng về quyết định điều trị.

Vài điều có thể giúp:

• Nói thẳng về việc mình đang cảm thấy thế nào.
• Chấp nhận rằng cách đối phó khác nhau không có nghĩa là ít quan tâm hơn.
• Giữ một khoảng thời gian nhỏ không nói về con.
• Tìm tư vấn cho cặp đôi nếu cần — đây là việc bình thường, không phải dấu hiệu hôn nhân đổ vỡ.

Anh chị em của trẻ

Đây là nhóm hay bị bỏ quên nhất trong cả nhà.

Trẻ khác trong gia đình có thể:

• Cảm thấy bị bỏ quên.
• Tự nén nhu cầu của mình lại vì thấy cha mẹ đã quá tải.
• Cảm thấy có lỗi vì mình khoẻ mạnh.
• Ghen tị rồi tự trách vì đã ghen tị.
• Gánh trách nhiệm quá tuổi.
• Gặp khó khăn ở trường mà không nói.

Những việc giúp được:

• Dành riêng thời gian cho từng đứa — không cần nhiều, nhưng cần đều và cần là của riêng nó.
• Giải thích tình hình bằng ngôn ngữ phù hợp tuổi.
• Cho phép chúng có cảm xúc tiêu cực mà không bị trách.
• Không giao trách nhiệm quá tuổi.
• Chú ý các thay đổi về hành vi và học tập.
• Tìm nhóm dành cho anh chị em của trẻ có nhu cầu đặc biệt nếu có.

Khi nào cần hỗ trợ chuyên môn

Nên tìm hỗ trợ khi:

• Các dấu hiệu kiệt sức kéo dài nhiều tuần.
• Cảm thấy không còn đối phó được.
• Có ý nghĩ làm hại bản thân.
• Quan hệ gia đình đang xấu đi nghiêm trọng.
• Không ngủ được kéo dài.
• Dùng rượu hoặc chất khác để đối phó.

Việc tìm hỗ trợ trong hoàn cảnh này là điều hợp lý — không phải là thừa nhận thất bại.

Một điều đáng nói

Nhiều cha mẹ trong hoàn cảnh này có những lúc:

• Kiệt sức tới mức không muốn dậy.
• Giận dữ với tình huống.
• Mong mọi thứ khác đi.
• Ghen tị với các gia đình khác.
• Nghĩ những điều mà sau đó tự thấy kinh khủng.

Những cảm xúc này là bình thường và không nói lên điều gì về tình yêu dành cho con.

Người ta có thể vừa yêu con vô điều kiện vừa kiệt sức vì việc chăm sóc. Hai điều đó không mâu thuẫn.

Việc nói ra được những cảm xúc này — với bạn đời, với một người bạn, với chuyên gia, hoặc với những cha mẹ cùng hoàn cảnh — thường là bước đầu để chúng nhẹ đi.

Câu hỏi thường gặp